AKTUALNE FORMY KONTAKTÓW

Badania mogłyby rzucić światło na aktualne formy kon­taktów z muzyką w polskich rodzinach z małymi dziećmi. Przepro­wadzenie wywiadów muzycznych w trakcie wizyt w domach nie było możliwe z uwagi na fakt, że w Polsce większość rodziców pracuje do późnych godzin popołudniowych, po czym angażuje się w liczne obowiązki domowe. W związku z faktem, że autorka pro­wadzi zajęcia z psychologii na 2-letnim Studium Pedagogicznym dla pracujących nauczycielek przedszkolnych, było możliwe do­tarcie do rodziców na terenie przedszkola. Obecna praca ma charakter pedagogiczno-badawczy, realizo­wała bowiem dwa cele. Po pierwsze, chcąc zachęcić nauczycielki przedszkolne do bardziej aktywnej i zaangażowanej pracy nad umuzykalnianiem dzieci, autorka przeprowadziła z nimi szereg ćwiczeń rytmicznych, ruchowych i wokalnych, a także muzyczno- twórczych, które następnie zostały przeprowadzone z dziećmi. Studentki zostały również przygotowane do zebrania materiału obserwacyjnego odnośnie dzieci najbardziej wyróżniających się w zajęciach muzycznych.

DOBÓR KANDYDATÓW

J. Martin uważa, że przy doborze kandydatów do szkolnej orkiestry młodzieżowej obok zdolności muzycznych kandydata jednakowo ważnym czynnikiem jest środowisko z jakiego pochodzi dana osoba. Dom rodzinny bogato wyposażony w rozmaite instrumenty stwarza bowiem do­godne możliwości czynnego muzykowania członków rodziny.E. L. Rainbow wykazał, że rozwój zdolności muzycznych osiąga zróżnicowany poziom w ścisłej zależności od statusu społeczno- ekonomicznego rodziny, poziomu inteligencji, zasobu doświad­czeń muzycznych dziecka, a także od zainteresowania się tą działalnością. Najnowsze badania (J.S. Shelton, M. Brand) wskazują, że specyficzne procesy zachodzące w muzycznym oto­czeniu dziecka, głównie interakcje między matką i dzieckiem, sil­niej uwidaczniają wpływ środowiska rodzinnego niż takie wskaź­niki demograficzne, jak status społeczno-ekonomiczny, poziom wykształcenia rodziców, zawód itp.Po dokonaniu przeglądu odnośnej literatury i napisaniu arty­kułu pt. „Uwarunkowania środowiskowe rozwoju talentu muzycz­nego” autorka postanowiła podjąć badania empiryczne nad śro­dowiskiem domowym dzieci w wieku przedszkolnym i określić rodzaj i jakość oddziaływań umuzykalniających występujących w rodzinie.

WPŁYW ŚRODOWISKA RODZINNEGO

W ciągu ostatnich 20 lat psychologowie muzyki znacznie częściej stawiają pytania o środowiskowe uwarunkowania rozwoju zdolno­ści muzycznych niż o ich genetyczne determinanty. Francuskie badania A. Zenatti dały odpowiedź na pytanie, jaki jest rodzimy język muzyczny cywilizacji zachodniej, czym on się charakteryzuje, w jaki sposób i kiedy zostaje przyswojony przez dzieci. Z badań tych wynika wyraźnie oddziaływanie środowiska na dziecko pod postacią całego zasobu kultury muzycznej domu rodzinnego, który ściśle współdziała z naturalnym rozwojem muzycznym dziecka. Istnienie rodzimego języka muzycznego udowodniły również ba­dania M. Kalmar i G. Balasko z Budapesztu. Jego typowe cechy poznaje dziecko przedszkolne w drodze uczenia się ludowych piosenek, z kolei przetwarza je w tworzonych własnych improwi­zacjach. V. Payne uważa, że wsparcie i zachęta ze strony śro­dowiska rodzinnego to niezbędny warunek, aby wybitnie uzdolnio­ne dziecko mogło w pełni zrealizować swój wrodzony talent mu­zyczny. Polskie badania M. Manturzewskiej wykazały, że 90% uczestników konkursu pianistycznego F. Chopina pochodzi z ro­dzin o bogatych tradycjach muzycznych.

WCZESNA I INTENSYWNA STYMULACJA

Wczesna i intensywna stymulacja rozwoju zdolności muzycznych dziecka odgrywa znaczącą rolę wśród czynników decydujących o przyszłych osiągnięciach w dziedzinie muzyki. Środowisko rodzinne stwarza najkorzystniejsze warunki dla kształtowania się tych zdolności umożliwiając różnorodne interakcje dziecka z muzyką. Szczególną rolę w roz­woju muzycznym dziecka pełni matka, której umiejętności i zainte­resowania muzyczne stają się wzorem i zachętą do naśladowania przez dziecko. W toku wieloletniej nauki gry na instrumencie po­stawa zaangażowania i wsparcia ze strony matki bądź innych członków rodziny zdaje się być warunkiem podtrzymującym moty­wację i wytrwałość w systematycznym kształceniu muzycznym. Od charakteru zajęć przedszkolnych i lekcji wychowania muzycznego w szkole zależy w dużym stopniu zasób doświadczeń dziecka. Ważny jest zarówno materiał zadań i ćwiczeń zezwalający na swobodną eksplorację świata muzyki, jak również postawa na­uczyciela pobudzająca inwencję twórczą dziecka a także działania motywujące do utrzymania zainteresowania muzyką przez cały okres szkolny i w przyszłym samodzielnym życiu.

 

JEDEN Z WAŻNYCH CZYNNIKÓW

Jednym z ważnych czynników decydujących o kontynuacji naukiPodsumowując wyniki badań psychologicznych nad wpływem czynników środowiskowych na rozwój talentu muzycznego można sformułować szereg wniosków. jest zainteresowanie rodziców postępami dziecka i jego grą w do­mu.P. Brokaw próbował eksperymentalnie wykazać, że postępy ucznia w początkowym okresie nauki gry na instrumencie dętym zależą od ilości czasu, jaki rodzice przeznaczają na systematycz­ną i ukierunkowaną kontrolę codziennego ćwiczenia w domu. Eksperyment dotyczył dzieci amerykańskich marynarzy przeby­wających na służbie w Japonii. Rodzice otrzymali szczegółową informację, jak przeprowadzać kontrolne notatki. Postępy, ocenia­no dwukrotnie: po 10 tygodniach i po 7 miesiącach nauki. Wyniki pozwalają wnioskować, że ilość czasu jaki rodzice spędzili kontro­lując ćwiczenia domowe ucznia ma nawet większy wpływ na po­stępy zarówno pod względem technicznym jak i muzycznym niż ilość czasu jaką przeznacza sam uczeń na ćwiczenie.

WAŻNOŚĆ BLISKIEGO KONTAKTU

Ważny jest również bliski kontakt z kolegami obdarzonymi dużymi zdolnościami, którzy również mobilizują się do intensywnej pracy nad doskonaleniem swoich sprawności wykonawczych a ponadto są potencjalnymi konkurentami w rywalizacji o zajęcie pierwszego miejsca w konkursach i festiwalach. Rzadko zdarza się, aby szkoła ogólnokształcąca przyczyniła się do odkrycia i rozwoju talentu muzycznego ucznia. Brak instru­mentów muzycznych, specjalnie wyposażonych gabinetów mu­zycznych, oraz odpowiednio przygotowanej kadry uniemożliwia prowadzenie mniej standardowych zajęć. Uczniowie, którzy chcą się uczyć gry na instrumencie, a nie, zamierzają opanować tej u­miejętności w stopniu zawodowym, powinni kierować się do o- gnisk muzycznych, domów kultury lub innych ośrodków działalności kulturalnej. I tu znów szczególnego znaczenia nabiera opieka i troska ze strony środowiska rodzinnego.Dzieci, które pomyślnie zdały egzaminy kwalifikujące do nauki gry na wybranym instrumencie, bardzo często po krótkim okresie czasu zniechęcają się i rezygnują z dalszej nauki. 2 badań angielskich wynika, że co drugie dziecko, które rozpoczęło naukę gry na instrumencie w szkole podstawowej, rezygnuje z nauki pod koniec drugiego roku.

SZCZEGÓLNE ZNACZENIE

W metodzie tej szczególnego znaczenia nabiera współpraca między nauczycie­lem a rodzicami dziecka, bowiem zgodnie z zaleceniami Suzuki, matka lub ojciec (przygotowani przez profesora) są nauczycielami własnego dziecka w pierwszej fazie nauki.Dla efektywnego uprawiania muzyki niezbędne są zdolności wykonawcze, których wysoki poziom rozwoju możliwy jest jedynie w toku intensywnej pracy indywidualnej pod kontrolą nauczyciela. Szkoła muzyczna stwarza specjalne warunki kształcenia ogólnych zdolności intelektualnych, jak i zdolności specyficznie muzycznych oraz sprawności techniczno-wykonawczych. Środowisko, jakie tworzy szkoła muzyczna, jest pod wieloma względami niepowta­rzalne i specyficzne. Kadrę muzyczno-pedagogiczną stanowią z reguły muzycy-artyści z licznymi doświadczeniami estradowymi, orkiestrowymi lub kameralnymi. Bliski kontakt z profesorem- wirtuozem umożliwia uczniowi zapoznanie się z warsztatem mi­strza, bogactwem jego osobowości, strategią pokonywania trud­ności.

WSZELKIE OZNAKI ZAINTERESOWANIA

Wszelkie, nawet nieznaczne, oznaki zaintere­sowania i zdolności u któregokolwiek z dzieci badanej populacji spotykały się z uwagą i wzmocnieniem ze strony rodziców. Niezwykłym entuzjastą poglądu głoszącego, że środowisko ma największy wpływ na generowanie zdolności czy talentów, jest sławny japoński skrzypek i nauczyciel Shinichi Suzuki. Jego zda­niem wszelkie oddziaływania psychologiczne, jakim podlega nowo narodzone dziecko, pochodzą ze środowiska a ich jakość decydu­je o wielkości talentu~j3uzuki opracował niezwykle efektywną me­todę wczesnego zbiorowego nauczania gry na skrzypcach. Pod­stawą jego systemu nauczania jest ruch fizyczny, element nie­zbędny do normalnego rozwoju człowieka. Poprzez szereg ćwi­czeń wstępnych dzieci opanowują swobodny i kontrolowany spo­sób trzymania smyczka, a w wieku 3 lub 4 lat są już przygotowane do rozpoczęcia właściwej nauki gry na skrzypcach.

PODOBNE WYNIKI

Ponadto dzieci ocenione jako muzykalne miały częściej możliwość słuchania wybranych przez siebie, ulubionych płyt a jednocześnie muzyka, z którą miały kontakt, była bardziej różnorodna niż w przypadku dzieci mało zdolnych.Podobne wyniki zebrano w toku badania grupy osób dorosłych, które do 35 roku życia miały znaczne osiągnięcia w dziedzinie artystycznej. Okazało się, że w większości przypadków jedno lub oboje rodziców przejawiali zainteresowanie daną dziedziną arty­styczną i udzielali jednostce utalentowanej wielkiego wsparcia i zachęty. Rodzice osób utalentowanych muzycznie nie tylko sami posiadali ponadprzeciętne zdolności muzyczne, ale dostarczali wzorców zachowań nacechowanych szacunkiem wobec muzyki i tych wartości, które są ważne w życiu osoby oddającej się muzy­ce. Szczególnie we wczesnych latach, w wieku od 3 do 7 lat za­chęcano dzieci do eksplorowania obszaru muzyki, uczestniczenia w domowych zajęciach muzycznych, do których włączano innych członków rodziny.

DANE AUTORA

Dane autora wskazują na istotne związki (na poziomie istotności 01) między kulturą muzyczną domu rodzinnego a zachowaniami muzycznymi dziecka. Dzieci, które w wyniku przeprowadzonych prób dotyczących czystości intonacyjnej śpiewu, zdolności różnicowania cech dźwięku, poczucia rytmu i zdolności emocjo­nalnego reagowania na muzykę zostały sklasyfikowane przez na­uczyciela jako niemuzykalne, pochodziły w 73% z niemuzykalnych środowisk rodzinnych. Do najbardziej charakterystycznych form zachowania dzieci muzykalnych należały takie, jak wczesne za­ciekawienie śpiewem wykonywanym w domu, spontaniczne próby nucenia i śpiewania w drugim i trzecim roku życia, układanie dziecięcych improwizacji podczas zabawy, rytmiczne poruszanie się przy muzyce dostępnej z radia, telewizji i płyt, eksperymento­wanie na dostępnych instrumentach, zabawy przy użyciu zabawek wydających dźwięki bądź dziecięcych instrumentów muzycznych.